درس دوازدهم : عصر طلایی فرهنگ و تمدن ایرانی ـ اسلامی (فصل ششم: عصری تازه در تاریخ ایران)

ایرانیان مسلمان به پشتوانۀ روحیه علم دوستی در اسلام و همچنین فرهنگ و تمدن باستانی خود، کمک بسیاری به شکل‌گیری و شکوفایی فرهنگ و تمدن اسلامی کردند.

خلافت عباسیان پس از یک قرن فرمانروایی، ضعیف شد و خلفا نمی‌توانستند قلمرو پهناور خود را به خوبی اداره کنند. از این‌رو، شرایط مناسبی برای تشکیل سلسله‌های ایرانی به وجود آمد.

مؤسس سلسله طاهریان به فرمان مأمون خلیفة عباسی به حکومت خراسان منصوب شد.

سلسله سامانیان نیز با تأیید خلیفة عباسی به حکومت رسید، این دو سلسله روابطی دوستانه با خلافت عباسیان برقرار کردند و امیران این سلسله‌ها معمولاً نسبت به خلفا اظهار وفاداری و فرمانبری می‌کردند.

یعقوب لیث، مؤسس سلسلة صفاریان با پشتیبانی مردم سیستان و به‌خصوص گروه عیّاران به قدرت دست یافت.

روابط صفاریان با خلافت عباسی، خصمانه بود. یعقوب لیث صفاری علاوه بر آنکه حکومت طاهریان را برانداخت، به عراق نیز لشکرکشی کرد و قصد داشت بغداد را تصرف کند، اما از سپاه خلیفه شکست خورد.

علویان طبرستان پیرو مذهب شیعه بودند و حکومت عباسیان را به رسمیت نمی‌شناختند و از آنان اطاعت نمی‌کردند.

آل‌بویه نیز پیرو مذهب شیعه بودند ولی رابطهٔ آنها با عباسیان به‌گونه‌ای دیگر بود. چون آل بویه بغداد را تصرف کردند و خلفای عباسی را تحت نفوذ و سلطهٔ خود گرفتند.

در دوران حکومت علویان و آل‌بویه، معارف و فرهنگ شیعه در ایران مورد توجه قرار گرفت و گسترش یافت. به دستور فرمانروایان آل بویه حرم مطهر امامان در نجف، کربلا و کاظمین بازسازی شد و مراسم روز عید غدیر و مجالس سوگواری امام‌حسین با شکوه برگزار می‌شد.

ایرانیان مسلمان در تأسیس و گسترش معارف اسلامی، علوم انسانی و علوم تجربی، هنر و ادبیات پیشگام بودند.

اغلب ایرانی بودند.

توسط ادیبان ایرانی.

انتقال بخشی از میراث ادبی و تاریخی ایران باستان به جامعۀ اسلامی.

نویسندگان و مترجمان ایرانی مانند عبدالله بن مقفع [مشهور به روزبه ایرانی]، کتاب‌هایی را در موضوع تاریخ پادشاهان و قهرمانان کهن ایران و نیز آداب‌نامه‌ها و آداب کشورداری از زبان پهلوی به زبان عربی ترجمه کردند.

سلسله‌های ایرانی به‌خصوص سامانیان و آل‌بویه.