درس بیست و دوم : ویژگی‌های طبیعی و انسانی افریقا (فصل یازدهم: اروپا و افریقا)

قارۀ افریقا بعد از آسیا دومین قارۀ وسیع جهان است.

قارۀ افریقا بین دو اقیانوس اطلس و هند قرار گرفته است.

از طریق کانال سوئز و تنگه باب‌المندب از آسیا و از طریق تنگه جبل‌الطارق از اروپا جدا می‌شود.

افریقا، فلاتی وسیع و کم‌ارتفاع است و کوه‌های بلند کمتر در این قاره دیده می‌شود. تنها چین‌خوردگی مهم افریقا در شمال غربی این قاره، رشته‌کوه اطلس است.

قله کیلیمانجارو با ارتفاع ۵۹۰۰ متر.

دریاچه‌های زیادی در این منطقه وجود دارد که اغلب در اثر فرونشستن زمین یا شکستگی‌های بزرگ در پوسته زمین به وجود آمده است. این شکستگی‌ها موجب می‌شود که آبشارهایی در مسیر رود، پدید بیاید.

آبشار ویکتوریا در اثر فرو ریختن آب‌های رود زامبزی در محل یک گسل (شکستگی) پدید آمده است.

برخلاف قارۀ اروپا که دارای بریدگی‌های زیادی در سواحل است، کناره‌های افریقا صاف و بدون بریدگی (خلیج) است. از این‌رو کناره‌های این قاره برای پهلو گرفتن کشتی‌ها و ساختن بنادر چندان مناسب نیست.

به طور کلی قارۀ افریقا آب و هوایی گرم دارد و در بیشتر قسمت‌های آن زمستان دیده نمی‌شود زیرا موقعیت افریقا به‌گونه‌ای است که مدار استوا از وسط آن عبور می‌کند و خورشید در طول سال در مناطق استوایی و اطراف آن تا مدار رأس‌السرطان و رأس‌الجُدی تقریباً عمود می‌تابد.

نواحی اطراف خط استوا (از شمال تا دریاچه چاد و از جنوب تا رود زامبزی) آب و هوای گرم و مرطوب دارد. در این منطقه باران فراوان می‌بارد.

صحرا (Sahara) نام بزرگ‌ترین بیابان جهان است که بخش وسیعی از شمال قارۀ افریقا را دربر می‌گیرد. وسعت آن ۸ میلیون کیلومتر مربع (تقریباً ۵ برابر وسعت ایران) است. دما در بیابان صحرا در هنگام روز در سایه به ۵۷ درجه سانتی‌گراد می‌رسد و هنگام شب به زیر صفر کاهش می‌یابد. بلندترین تپه‌های ماسه‌ای جهان که گاه ارتفاع آنها تا ۴۳۰ متر می‌رسد، در این بیابان دیده می‌شود.

رود نیل، طولانی‌ترین رود جهان است (۶۶۹۵ کیلومتر).

رودهای نیل، کنگو، نیجر، اوراتزو زامبزی.

قارۀ افریقا با آنکه دومین قارۀ وسیع جهان و محل تمدن‌های بزرگ بوده است، اما اکنون نسبت به وسعت خود جمعیت کمی دارد. بخش‌های وسیعی از بیابان بزرگ افریقا و جنگل‌های انبوه استوایی، خالی از جمعیت است. در طول پانصد سال گذشته، استعمار اروپاییان، نسل‌کشی گسترده، جنگ‌های داخلی و قحطی‌های بی‌درپی، جمعیت زیادی از این قاره را کم کرد و عدم رعایت بهداشت، شیوع بیماری‌های مختلف و خشک‌سالی‌ها نیز جلوی رشد جمعیت را گرفت.

بیشتر مردم افریقا از نژاد سیاه‌پوست هستند. مردم شمال صحرای بزرگ افریقا که در مجاورت دریای مدیترانه زندگی می‌کنند و بخش کوچکی از جنوب قارۀ افریقا، سفیدپوستند.