تفاوت محلول و سوسپانسیون و سایر مخلوطها
سؤال
تفاوت محلول و تعلیقه
تعلیقه چه تفاوتی با مخلوط همگن دارد؟
جواب
فرق مخلوط همگن و تعلیقه
در تعلیقه (سوسپانسیون)، ذرات پس از مدتی از هم جدا شده و ته‌نشین می‌شوند؛ اما در محلول، ذرات مادهٔ حل‌شده در اندازهٔ بسیار کوچک و به‌طور یکنواخت در حلال پخش می‌مانند.
نکته کلیدی
در مخلوطها، اندازهٔ ذرات بر ویژگی‌هایی مانند دیده‌شدن، ته‌نشین شدن و جدا شدن آن‌ها اثر دارد. هرچه ذرات بزرگ‌تر باشند، احتمال تشخیص و ته‌نشین شدن آن‌ها بیشتر است.
بیشتر بدانیم
یک قدم فراتر از پاسخ کوتاه سؤال
انواع مخلوطها و محلول‌ها
بیشتر موادی که در زندگی روزمره با آن‌ها سروکار داریم، مخلوط هستند. مخلوط از کنار هم قرار گرفتن دو یا چند ماده به وجود می‌آید، بدون اینکه مواد سازنده آن لزوماً به مادهٔ جدیدی تبدیل شوند. هوا، آب‌نمک، شیر، سالاد و آب گل‌آلود نمونه‌هایی از مخلوط هستند.
مخلوطها را می‌توان از نظر یکنواخت بودن به دو گروه همگن و ناهمگن تقسیم کرد.
مخلوط همگن و محلول
در مخلوط همگن، مواد سازنده به‌طور یکنواخت در همه قسمت‌های مخلوط پخش شده‌اند و معمولاً نمی‌توان اجزای آن را با چشم از یکدیگر تشخیص داد. محلول نوعی مخلوط همگن است.
در یک محلول، ماده‌ای که مادهٔ دیگر را در خود حل می‌کند، حلال و ماده‌ای که در حلال حل می‌شود، حل‌شونده نام دارد.
برای مثال، در آب‌نمک، آب حلال و نمک حل‌شونده است. آب‌وشکر نیز یک محلول است. هوا هم نمونه‌ای از محلول است که از چند گاز تشکیل شده است.
مخلوط‌های ناهمگن
در مخلوط ناهمگن، مواد سازنده به‌طور یکنواخت پخش نشده‌اند و معمولاً می‌توان اجزای آن را به‌صورت مستقیم یا با کمک ابزارهای مناسب از یکدیگر تشخیص داد.
برای مثال، سالاد یک مخلوط ناهمگن است؛ زیرا اجزایی مانند خیار، گوجه و کاهو را می‌توان از یکدیگر تشخیص داد و جدا کرد. آب و روغن نیز مخلوطی ناهمگن هستند.
برخی مخلوط‌های ناهمگن، مانند سوسپانسیون و کلوئید، ویژگی‌های خاصی دارند.
سوسپانسیون یا تعلیقه
سوسپانسیون مخلوطی ناهمگن است که در آن ذرات نسبتاً درشت یک ماده در مادهٔ دیگری پخش شده‌اند. این ذرات معمولاً پس از مدتی ته‌نشین می‌شوند.
آب گل‌آلود و آب و شن نمونه‌هایی از سوسپانسیون هستند. در آب و شن، ذرات شن بزرگ‌ترند و حتی ممکن است خیلی سریع ته‌نشین شوند.
کلوئید
کلوئید نیز نوعی مخلوط ناهمگن است، اما ذرات آن بسیار ریزتر از ذرات سوسپانسیون هستند. این ذرات معمولاً برای مدت طولانی در مخلوط پخش باقی می‌مانند و به‌راحتی ته‌نشین نمی‌شوند.
شیر، مه و ژله نمونه‌هایی از کلوئید هستند. برای مثال، در شیر ذرات بسیار ریز چربی و مواد دیگر در آب پخش شده‌اند.
اندازهٔ ذرات چه نقشی دارد؟
یکی از تفاوت‌های مهم میان محلول، کلوئید و سوسپانسیون، اندازهٔ ذرات است:
محلول ← کلوئید ← سوسپانسیون
در این ترتیب، اندازهٔ ذرات بیشتر می‌شود. ذرات محلول بسیار ریزند و ته‌نشین نمی‌شوند؛ ذرات کلوئید بزرگ‌ترند، اما معمولاً ته‌نشین نمی‌شوند؛ و ذرات سوسپانسیون بزرگ‌ترند و معمولاً ته‌نشین می‌شوند.
اثر عبور نور
رفتار نور هنگام عبور از مخلوطها، به اندازهٔ ذرات و نوع مخلوط بستگی دارد. در یک مخلوط همگن یا محلول، ذرات حل‌شونده آن‌قدر ریز هستند که نور را به مقدار قابل مشاهده‌ای پراکنده نمی‌کنند؛ بنابراین معمولاً نمی‌توان مسیر نور را هنگام عبور از یک محلول واقعی دید.
در کلوئیدها، ذرات اگرچه با چشم دیده نمی‌شوند، اما به اندازه‌ای هستند که می‌توانند نور را پراکنده کنند. بنابراین اگر در یک اتاق تاریک، پرتوی نور را از یک مخلوط کلوئیدی عبور دهیم، می‌توانیم مسیر نور را در داخل مخلوط مشاهده کنیم.
در سوسپانسیون‌ها یا تعلیقه‌ها، ذرات بزرگ‌ترند و می‌توانند نور را بیشتر پراکنده کنند. به همین دلیل، اگر هوا پر از گردوغبار باشد، با روشن کردن چراغ خودرو می‌توان مسیر نور را به‌خوبی دید و در برخی شرایط ذرات معلق را نیز مشاهده کرد.
مه نیز نمونه‌ای از یک کلوئید است و به همین دلیل نور چراغ خودرو در هوای مه‌آلود قابل مشاهده می‌شود.
به طور خلاصه می‌توان گفت هرچه ذرات یک مخلوط بتوانند نور را بیشتر پراکنده کنند، مسیر عبور نور بهتر دیده می‌شود.
خلاصه
بنابراین، هر مخلوط ناهمگنی لزوماً سوسپانسیون یا کلوئید نیست. سالاد و آب و روغن نمونه‌هایی از مخلوط‌های ناهمگن ساده هستند، در حالی که آب گل‌آلود و آب و شن سوسپانسیون و شیر و مه کلوئید به شمار می‌آیند.
- مخلوط ناهمگن ساده: اجزای آن قابل تشخیص‌اند؛ مانند سالاد و آب و روغن
- سوسپانسیون: ذرات نسبتاً درشت‌اند و معمولاً ته‌نشین می‌شوند؛ مانند آب گل‌آلود و آب و شن
- کلوئید: ذرات ریزند و معمولاً ته‌نشین نمی‌شوند؛ مانند شیر و مه
- محلول: مخلوط همگن؛ مانند آب‌نمک
سؤالی درباره این مطلب دارید؟
پرسش‌های کاربران